Ћир | Lat | Eng 

Srdjevdan.org      

 Srdjevdan.org

                Poreklo, nasleđe, ljudi

Crkve Sv. Sergija i Vakha u svetu

 

S obzirom na mesto pogubljenja Sergija i Vakha u uspostavljanje kulta u ranom 4. veku, najviše crkava bilo je izgrađeno u Siriji, Libanu (oko 17 poznatih), Turskoj, Palestini. Većina tih crkava više ne postoji ili im je promenjena namena. Od 6. i 7. veka kult ovih svetitelja, koji je na istoku bio jedan od najznačajnijih, širi se i na zapadu (Rim, Francuska, Venecija, Prag). Interesantno je da grad Trst kao zaštitnike grada ima Sv. Sergija i Sv. Đusta (St. Giusto), dok se na grbu grada nalazi koplje Sv. Sergija.

Crkva u Resafu (Sergiopolisu), Sirija – prvobitna crkva izgrađena je nad grobnicom Sv. Sergija i Vakha u prvoj polovini 4. veka. Episkop Aleksandar Hijerapoljski izgradio je veličanstvenu crkvu u Resafu 431. godine, da bi grad 434. bio pretvoren u sedište episkopske stolice, kada je ubrzo promenjeno i ime grada u Sergiopolis. Zidovi i pod crkve bili su napravljeni od kamena iz okoline, dok su stubovi od crvenog mermera bili iz jednog dela. Sto metara od ove crkve leže ostaci još veće i velelepnije crkve koju je izgradio car Justinijan (završena 559. godine). Ona je izgrađena od istih materijala i sa rasporedom poput starije crkve. U blizini su se nalazile stare cisterne za snabdevanje grada vodom od kišnice, koje su u to vreme pretvorene u ogromne konake za hiljade hodočasnika iz čitavog sveta. Čitav ovaj jako utvrđeni kompleks razoren je i opljačkan 616. godine od strane Persijanaca. U 8. veku na prostoru crkve izgrađene su dve velike palate kalifa Hišama ibn-Abdul Malika. Arapi ovu crkvu zovu Mar Sarkis (Sveti Sergije) i danas je veoma malo ostalo od originalne arhitekture, ali se i prema ostacima može dosta zaključiti o njenoj veličini i lepoti, što govori i o značaju kulta svetitelja. Delovi crkve su vremenom korišćeni kao džamija.

Crkva u Maluli, Sirija – sagrađena je pre 325. godine, jer se u njoj nalazi kružni oltar paganskog tipa kakvi su zabranjeni odlukom Prvog vaseljenskog sabora u Nikeji 325. godine (crkva je verovatno sagrađena na mestu ili u neposrednoj blizini starijeg paganskog hrama). Na istom crkvenom saboru učestvovao je i Eutihijus (Eutichius), čije se ime pominje kao episkopa Sv. Sergija u Maluli, što je dokaz veoma ranog uspostavljanja kulta ovog svetitelja u Maluli. Sadašnja crkva nalazi se u okviru pravoslavnog manastira, jednog od nastarijih na svetu, sa bogatom kolekcijom ikona. Malula je poznata i kao mesto gde stanovništvo između sebe govori aramejski, maternji jezik Isusa Hrista.

Crkva u Kairu – dobro očuvana koptska crkva u starom centru grada. Nosi ime Abu Sergah (Sv. Sergije), ali je posvećena i Sv. Vakhu. Sagrađena je u ranom 5. veku (moguće i u 4. veku), iznad pećine u kojoj je, prema legendi, boravila sveta porodica. Originalna zgrada izgorela je oko 750. godine, da bi nakon toga crkva bila obnovljena u drugoj polovini 8. veka. Narednih vekova na njoj su stalno vršena dograđivanja i prepravke, ali se i dalje smatra modelom ranih koptskih crkvi u Egiptu i najstarijom očuvanom u Kairu. Prostrana unutrašnjost crkve podeljena je na tri broda sa dva reda stubova. U kripti (dubokoj 10 metara) ispod crkve nalaze se ostaci starije crkve izgrađene iznad pećine. Abu Serga je služila kao mesto izbora mnogih poglavara koptske crkve od kraja 7. veka, danas je to episkopska crkva Kaira. 

Crkva u Bosri, Sirija – posvećena Sv. Sergiju, Vakhu i Leontu, veruje se da je korišćena kao model za pravljenje crkve Svete Sofije u Istanbulu, sagrađena oko 525. godine. Kao i sve ostale građevine u Bosri crkva je bila izgrađena od lokalnog crnog bazalta. To je prva takva građevina kvadratne osnove sa kupolom. Danas postoje samo ruševine kao turistička atrakcija.

Crkva u Istanbulu – car Justinijan naredio je da bude sagrađena negde između 527. i 536. godine. Isti graditelj je pravio i Svetu Sofiju, prema konstrukcijskim rešenjima primenjenim za crkvu Sv. Sergija i Vakha (savremenici su ovu crkvu zvali „Mala Sv. Sofija“). Crkva je pretvorena u džamiju u prvoj polovini 17. veka.

Crkva u Akri, Palestina – sagrađena za vreme Justinijanove vladavine.

Crkva u selu Nitl, Jordan – ostaci crkve iz 6. veka posvećene Sv. Sergiju leže desetak kilometara od grada Madobe, u rimskoj provinciji Arabiji. Ona čini deo većeg kompleksa i kao takva postojala je najmanje sledeća tri veka. Odlikuju je bogati ostaci podnog mozaika, a pored nje je postojala još jedna crkva, nepoznatog sveca. Taj deo Jordana i danas ima značajan procenat hrišćanskog stanovništva, koje je u 6. veku pripadalo nomadskoj grupi plemena Banu Gasan (Banu Ghassan).

Crkva u Rimu – crkva Sv. Sergija i Vakha u Rimu sagrađena je u 7. veku na severnoj strani vatikanske bazilike, dok se u podnožju Kapitola nalazila đakonija pod imanom Sv. Sergija i Vakha.

Crkva u Anžeru, Francuska – potiče iz srednjeg veka. Na tom mestu je sredinom 7. veka sagrađen manastir sa crkvom, posvećen Sv. Sergiju. Današnji manastir je obnovljen 1059. godine, kada je i posvećen Sv. Sergiju i Vakhu.

Crkva u mestu Krojcebra, Nemačka – današnja crkva sagrađena je 1739-1740. godine, posvećena je Sv. Sergiju i Vakhu. U dokumentima je ostalo zapisano da je ta crkva prvi put pomenuta 1374. godine.

Crkva u selu Vehingenu, Nemačka – crkva Sv. Sergija i Vakha nalazila se u srednjovekovnom selu Vehingenu (Vöhingen), koje je danas napušteno, u nemačkoj pokrajini Baden-Vitemberg. Crkva je zabeležena u natpisima i u lokalnoj toponomastici. Arheologija je pokazala da je tokom vremena crkva četiri puta bila dograđivana, u prvoj fazi to je bila drvena crkva. Danas postoje samo masivni temelji.

Manastir Sv. Vakha u Hirbet-Hani, Izrael – U mestu Hirbet-Hani (Izrael), nedaleko od grada Roš ha-Ajn i otprilike oko 40 kilometara od Jerusalima i 20 kilometara od Tel Aviva, nalaze se razvaline manastira iz 6. veka posvećenog Sv. Vakhu. Sam manastir je bio ženski o čemu govori natpis na grčkom. Arheologija je potvrdila da je u pitanju manastir Sv. Vakha, što je, za sada, prvi dokaz postojanja crkava i manastira posvećenih samo ovom svecu.

 

Sv. Sergije i Vakho - Srdjevdan